Revisiting the History of Religious Resistance to Vaccination in the Netherlands | Amsterdam University Press Journals Online
2004
Volume 76, Issue 3
  • ISSN: 2542-6583
  • E-ISSN: 2590-3268

Abstract

Abstract

This article provides a new framework for the history of religious objections to vaccination in the Netherlands. In public opinion and scholarly literature, these are often associated with the contemporary group of conservative Reformed people or inhabitants of the Dutch Bible Belt and projected back onto the past in a static way. In early modern times, however, reluctance to perform any preventive medical act on the human body was embedded in a general perception of the divine governance of daily life. During the eighteenth century, the innovation of inoculation was gradually accepted by medical and theological specialists, replacing providentialism by supernaturalism. In the nineteenth century, under the influence of orthodox Protestant opinion leaders, spiritual hesitation and anti-science feelings took the form of conscious religious choices and decided positions on personal freedom, especially in education. In the twentieth century, the movement against the vaccination policy of the national state became entangled with political and social mobilisation and theological legitimisation. The COVID-19 crisis reconfirmed the mix of religious and other objections. The reinterpretation of these developments bears on the direction and content of further cultural-historical research.

Loading

Article metrics loading...

/content/journals/10.5117/NTT2022.3.003.LIEB
2022-09-01
2024-06-20
Loading full text...

Full text loading...

References

  1. Bakker, Nelleke. “Een ‘onschatbaar geschenk der voorzienigheid’: de koepokinenting, de school en het christelijk gewetensbezwaar.” In De school met de bijbel. Christelijk onderwijs in de negentiende eeuw, edited GeorgeHarinck and GerritSchutte, 73-86. Zoetermeer: Meinema, 2006.
    [Google Scholar]
  2. Baldwin, Peter. Contagion and the State in Europe, 1830-1930. Cambridge: Cambridge University Press, 1999.
    [Google Scholar]
  3. Blake, John. “The Inoculation Controversy in Boston: 1721-1722.”New England Quarterly25 (1952): 489-506.
    [Google Scholar]
  4. Blume, Stuart. “Anti-vaccination movements and their interpretations.”Social Science & Medicine62 (2006): 628-42.
    [Google Scholar]
  5. Bokemper, Scott E., Alan S.Gerber, Saad B.Omer, and Gregory A.Huber. “Persuading US White evangelicals to vaccinate for COVID-19: Testing message effectiveness in fall 2020 and spring 2021”Proceedings of the National Academy of Sciences118 (2021): e2114762118.
    [Google Scholar]
  6. Buisman, Jan Willem. Tussen vroomheid en Verlichting: een cultuurhistorisch en -sociologisch onderzoek naar enkele aspecten van de Verlichting in Nederland (1755-1810). Zwolle: Waanders, 1992.
    [Google Scholar]
  7. Cinjee, Tobias, and HannekeSchaap-Jonker. “‘This is a Call of God … or is it?’: Narratives about Humans, God and Eschatology in the Dutch Reformed Pietist Community during the COVID-19 Outbreak.”Journal of Empirical Theology34 (2021): 169–87.
    [Google Scholar]
  8. Douma, J., and W.H.Velema. Polio: afwachten of afweren?Amsterdam: Ton Bolland, 1979.
    [Google Scholar]
  9. Douma, J., Maas, P.F. and A.Moerkerken. Polio: Een gesprek hervat. Kampen: De Groot Goudriaan, 1994.
    [Google Scholar]
  10. Durbach, Nadja. Bodily Matters: The Anti-Vaccination Movement in England, 1853-1907. Durham: Duke University Press, 2005.
    [Google Scholar]
  11. Elliot, Mark W. Providence Perceived. Divine Action from a Human Point of View. Berlin/Boston: De Gruyter, 2015.
    [Google Scholar]
  12. Eriksen, Anne. “Smallpox inoculation: translation, transference and transformation.”Palgrave Communications6 (2020): 1-9.
    [Google Scholar]
  13. Exalto, John. Van wie is het kind? Twee eeuwen onderwijsvrijheid in Nederland. Amsterdam: Boom, 2017.
    [Google Scholar]
  14. Fergusson, David. The Providence of God. A Polyphonic Approach. Cambridge: Cambridge University Press, 2018.
    [Google Scholar]
  15. Florijn, H.Daniël Bakker. Zijn leven, opvolgers, gemeenten en brieven. Zwijndrecht: Van den Berg, 1985.
    [Google Scholar]
  16. Gitterman, J.W.Verhandeling over de gewijzigde kinderpokken. Haarlem: Wed. A. Loosjes Pz., 1824.
    [Google Scholar]
  17. Grant, Alicia. Globalisation of Variolation. The Overlooked Origins of Immunity for Smallpox in the 18th Century. Singapore: World Scientific Publishing, 2019.
    [Google Scholar]
  18. Hasselt, L.H. van, and J.A.van Vliet. “Sociale reacties op een epidemie: polio in Staphorst, 1971.”Tijdschrift voor infectieziekten3 (2008): 68-72.
    [Google Scholar]
  19. Helvetius, Aarnoudt. Verhandeling van verscheide genezingen der kinder-pokjes uyt de voornaamste geneesheeren zamen getrokken en met aanmerkingen verrykt, Middelburg: Hendrik van Hoekke, 1724.
    [Google Scholar]
  20. Hoekstra, Hanne. “Het gestorven kind. Het verdriet van Hendrik de Cock en de Afscheiding van 1834.”De Negentiende Eeuw32 (2008): 179-201.
    [Google Scholar]
  21. Hoeufft, Samuel. De inenting der pokjes, gemeenelyk de kinderziekte genaamt, in hare onbetamelykheid en schandelykheid klaar en naakt by het ligt der reden aangetoont. Dordrecht: Pieter van Braam, 1770.
    [Google Scholar]
  22. Jager, Koos-jan de. “Gewetensbezwaarden onder vuur. Vaccinatieweigering bij orthodox-protestantse militairen in de Nederlandse krijgsmacht, 1945-1950.”Tijdschrift voor Geschiedenis134 (2021): 385-408.
    [Google Scholar]
  23. Kalmijn, David. Abraham Capadose. ’s-Gravenhage: Boekencentrum, 1955.
    [Google Scholar]
  24. Kerkhoff, A.H.M.Per imperatief plakkaat. Overheid en pestbestrijding in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Hilversum: Verloren, 2021.
    [Google Scholar]
  25. Kersten, G.H.De gereformeerde dogmatiek voor de gemeenten toegelicht. 2 vols. Utrecht: Banier, 1950.
    [Google Scholar]
  26. Kibongani Volet, Annie et al. “Vaccine Hesitancy Among Religious Groups: Reasons Underlying This Phenomenon and Communication Strategies to Rebuild Trust.”Front. Public Health10 (2022): 824560.
    [Google Scholar]
  27. Klimiuk, Krzysztof, AgnieszkaCzoska, KarolinaBiernacka, and LukaszBalwicki. “Vaccine misinformation on social media – topic-based content and sentiment analysis of Polish vaccine-deniers’ comments on Facebook.”Human Vaccines & Immunotherapeutics17 (2021): 2026-35.
    [Google Scholar]
  28. Kuyper, Abraham. Is de Heer in ons midden of niet? Een preek tijdens de pokkenepidemie in 1865. Tekstuitgave door Fred van Lieburg. Urk: Trefpunt Medische Geschiedenis Nederland, 2021.
    [Google Scholar]
  29. Kuyper, A.“Ons Program”. Amsterdam: J.H. Kruyt, 1879.
    [Google Scholar]
  30. Kuyper, A.De gemeene gratie. Second Unrevised Edition. 3 vols. Kampen: Kok, 1921-1923.
    [Google Scholar]
  31. Leer[r]ede over de regtmaatigheid van den inënting der kinderpokken, voorgestelt uit Rom. XIII, 14. Rotterdam: Hofhout and Wolfsbergen, 1776.
    [Google Scholar]
  32. Lieburg, Fred van. “Staatkundig gereformeerd verleden. Ontstaan en overleven van een protestpartij.”Mannen van Gods Woord. De Staatkundig Gereformeerde Partij 1918-2018, edited by HansVollaard and GerritVoerman, 19-46. Hilversum: Verloren, 2018.
    [Google Scholar]
  33. Lieburg, M.J. van. “Kinderziekten en kindergeneeskunde in de journalen van Constantijn Huygens (1595-1687).”Tijdschrift voor Kindergeneeskunde56 (1988): 154-61.
    [Google Scholar]
  34. Lieburg, M.J. van. “Voetius en de geneeskunde.”De onbekende Voetius, edited by J.van Oort et al, 168-80. Kampen: Kok, 1989.
    [Google Scholar]
  35. Lieburg, M.J. van, and H.A.M.Snelders, ‘De bevordering en volmaking der proefondervindelijke wijsbegeerte’. De rol van het Bataafsch Genootschap te Rotterdam in de geschiedenis van de natuurwetenschappen, geneeskunde en techniek (1769-1988). Amsterdam: Rodopi, 1989.
    [Google Scholar]
  36. Loosjes Pz., Adriaan. De ondervinding is de beste leermeesteres: eene huisselijke zamenspraak, waarin de inenting der koepokken beknopt en bevattelijk wordt behandeld. Amsterdam: Cornelis de Vries, 1806.
    [Google Scholar]
  37. Moens, August. Prikken in perspectief. Vaccinatie in het licht van Gods voorzienigheid. Apeldoorn: De Banier, 2021.
    [Google Scholar]
  38. Morante, Roser et al. “Annotating Perspectives on Vaccination.”Proceedings of the 12th Conference on Language Resources and Evaluation, Marseille2020, 4964-73.
    [Google Scholar]
  39. Munter, Anne de Munter et al. “Decision-making on maternal pertussis vaccination among women in a vaccine-hesitant religious group: Stages and needs.”PLoS ONE15 (2020): e0242261.
    [Google Scholar]
  40. Noordegraaf, Leo. “Calvinism and the plague in the seventeenth-century Dutch Republic.”Curing and insuring. Essays on illness in past times: the Netherlands, Belgium, England and Italy, 16th-20th centuries, edited by HansBinneveld and RudolfDekker, 21-31. Hilversum: Verloren, 1993.
    [Google Scholar]
  41. Plesser-Ginzburg, R.“Een 18e-eeuws responsum vover de inenting tegen pokken.”Studia Rosenthaliana1 (1967): 107-109.
    [Google Scholar]
  42. Rigter, René. Met raad en daad: de geschiedenis van de Gezondheidsraad 1902-1985. Rotterdam: Erasmus Publishing, 1992.
    [Google Scholar]
  43. Ruijs, Helma. Acceptance of Vaccination among Orthodox Protestants in the Netherlands. Nijmegen: Radboud UMC, 2012.
    [Google Scholar]
  44. Ruijs, Helma, Jeannine L.A.Hautvast, Wilke J.C.van Ansem, Reinier P.Akkermans, Kees van’tSpijker, Marlies E J. L.Hulscher, and Koos van derVelden. “Measuring vaccination coverage in a hard to reach minority.”European Journal of Public Health22 (2012): 359-64.
    [Google Scholar]
  45. Ruijs, Helma, Jeannine L.A.Hautvast, Giovanna vanIJzendoorn, Wilke J.C.van Ansem, Koos van derVelden, and Marlies E. J. L.Hulscher. “How orthodox protestant parents decide on the vaccination of their children: a qualitative study.”BMC public health12 (2012): 1-11.
    [Google Scholar]
  46. Ruijs, Helma, Jeannine L.A.Hautvast, SaidKerrar, Koos van derVelden, and Marlies E. J. L.Hulscher. “The role of religious leaders in promoting acceptance of vaccination within a minority group: a qualitative study.”BMC public health13 (2013): 1-8.
    [Google Scholar]
  47. Rutjens, Bastiaan T. and Romy van derLee. “Spiritual skepticism? Heterogeneous science skepticism in the Netherlands.”Public Understanding of Science29 (2020): 335-352.
    [Google Scholar]
  48. Rutten, Willibrord. De vreselijkste aller harpijen: pokkenepidemieen en pokkenbestrijding in Nederland in de achttiende en negentiende eeuw: een sociaal-historische en historisch-demografische studie. ’t Goy-Houten: HES, 1997.
    [Google Scholar]
  49. Spaan, Henri, HelmaRuijs, Jeannine L. A.Hautvast, and AlmaTostmann. “Increase in vaccination coverage between subsequent generations of orthodox Protestants in The Netherlands.”European Journal of Public Health27 (2017): 524-30.
    [Google Scholar]
  50. Spruyt, Geurt Henk. “Politicians and Epidemics in the Bible Belt.”Utrecht Law Review12 (2016): 114-26.
    [Google Scholar]
  51. Sundberg, Adam. Natural Disaster at the Closing of the Dutch Golden Age. Cambridge: Cambridge University Press, 2022.
    [Google Scholar]
  52. Terburg Jr., J.Th. “De Vaccinatietoestand van de Nederlandsche bevolking.”Verslagen en mededeelingen betreffende de Volksgezondheid 1923, 15-24.
    [Google Scholar]
  53. Thiessen, Malthe. Immunisierte Gesellschaft. Impfen in Deutschland im 19. und 20. Jahrhundert. Gottingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2017.
    [Google Scholar]
  54. Veenman, Justus and Lammert G.Jansma. “The 1978 Dutch polio epidemic: A sociological study of the motives for accepting or refusing vaccination.”The Netherlands’ Journal of Sociology16 (1980): 21-48.
    [Google Scholar]
  55. Verhave, Joh. and J.P.Verhave. “De vaccinatiekwestie in het Réveil.”Aspecten van het Réveil. Opstellen t.g.v. het vijftigjarig bestaan van de Stichting Het Réveil Archief, 230-54. Kampen: Kok, 1980.
    [Google Scholar]
  56. Walsham, Alexandra. Providence in Early Modern England. Oxford: Oxford University Press, 1998.
    [Google Scholar]
  57. Webbink, Ellen and WoutUltee. “Van polio tot meningokokken-C. Gedragingen en opvattingen van bevindelijk gereformeerden in Nederland.”Mens en Maatschappij79, no. 1 (2004): 4-23.
    [Google Scholar]
  58. Woerden Jr., C. B. van. De assurantie en de vaccinatie onvereenigbaar bevonden met het geloofsleven van Gods volk. Leiden: Buurman & de Kler, 1918.
    [Google Scholar]
  59. Wolff, Eberhard. Einschneidende Maßnahmen. Pockenschutzimpfung und traditionale Gesellschaft im Württemberg des frühen 19. Jahrhunderts. Stuttgart: Franz Steiner Verlag, 1998.
    [Google Scholar]
  60. Woonink, Frits. Bezwaren tegen vaccinaties: Het perspectief van de weigeraar RIVMBilthoven: RIVM, 2010.
    [Google Scholar]
  61. Zwemer, Jan. In conflict met de cultuur. De bevindelijk gereformeerden en de Nederlandse samenleving in het midden van de twintigste eeuw. Kampen: De Groot Goudriaan, 1992.
    [Google Scholar]
http://instance.metastore.ingenta.com/content/journals/10.5117/NTT2022.3.003.LIEB
Loading
This is a required field
Please enter a valid email address
Approval was a Success
Invalid data
An Error Occurred
Approval was partially successful, following selected items could not be processed due to error