Radix - Volume 46, Issue 4, 2020

Het is vaak onduidelijk wat er precies met ‘hermeneutiek’ wordt bedoeld. Een deel van de ambiguïteit in het gebruik van de term is te herleiden tot het niet onderkennen van de radicale breuk tussen de hermeneutiek in de lijn van Heidegger en Gadamer met de ‘traditionele hermeneutiek’. In dit artikel wordt langs twee wegen een aanzet gedaan tot explicatie van de term. Eén manier is te bepalen of het gaat om een (sub)discipline of een bepaalde filosofische theorie. Verdere explicatie van het begrip kan gegeven worden door de scopus van ‘hermeneutiek’ te bepalen. Dit leidt tot een scala aan mogelijke en zinnige ‘hermeneutische’ projecten, en de traditionele teksthermeneutiek is daar één van.

Vanouds besteden christenen aandacht aan de leesregels bij de uitleg van de Bijbel. Dit gesprek is geïntensiveerd sinds de verbreding van ‘hermeneutiek’ als het gesprek over die leesregels naar het menselijk verstaan als zodanig. Epistemologische kwesties en de groei van het aantal wetenschappelijke benaderingen van de Bijbel roepen de vraag op of je nog wel kunt spreken van juiste en onjuiste lezingen en toepassingen van Bijbelteksten. Dit artikel relativeert de focus op de vraag naar zekere kennis vanuit de praktijk van de bestudering van de Bijbel en grondnoties van het christelijk geloof. Ook wordt de hermeneutiek als de reflectie op het verstaan als zodanig ingezet om te laten zien hoe het methodisch pluralisme in de Bijbelwetenschap de lezing van de Schrift in kerk en academie verrijkt.

Digitale tekstanalyse heeft een enorme vlucht genomen in de afgelopen decennia en dat biedt nieuwe mogelijkheden voor de bestudering van de Bijbel. Maar hoe verhouden zich kwantitatieve, ‘objectieve’ onderzoeksmethoden tot het ‘verstaan’ van teksten, dat sinds het eind van de 19e eeuw vaak als de tegenpool van ‘verklaren’ werd beschouwd? Wanneer men kijkt naar exegetische hulpmiddelen, zoals concordanties en synopsen die al eeuwenlang in gebruik waren voordat de computer in beeld kwam, ziet men echter vooral continuïteit. De eerste decennia van de opkomende discipline van ‘Bijbel en computer’ richtten zich voornamelijk op het imiteren van deze hulpmiddelen, alhoewel de vraag hoe de computer ook werkelijk kan leiden tot methodologische vernieuwing ook gesteld werd. Het antwoord op deze vraag verandert mee met ontwikkelingen in de informatica en digitale tekstanalyse. Dit geldt ook voor de huidige ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie en Machine Learning.

Rechterlijke interpretatie is het maken van een keuze tussen verschillende methoden en technieken om het recht te duiden en te ontwikkelen. Dit wil echter niet zeggen dat deze interpretatie willekeurig is. De rechter die het recht uitlegt en uitwerkt, laveert tussen het geldend recht en zijn eigen rechtsbewustzijn. Op macroniveau is het aan de democratisch gelegitimeerde wetgever om inhoud te geven aan de idee van de gerechtigheid, op microniveau is het de rechter die haar verfijnt, concretiseert en uitbouwt. Daarbij staat het primaat van de politiek buiten kijf, maar de rechter schroomt niet om, mede in het belang van toekomstige generaties, de juridische grenzen waaraan de politieke organen gebonden zijn, te verhelderen, verder te ontwikkelen, of soms zelfs vorm te geven. Daarbij is de rechter minder ver verwijderd geraakt van Montesquieu’s opvattingen over de machtenscheiding dan menigeen denkt.

Leiders doen vaak aan impressiemanagement, waarbij ze vooral authentiek en succesvol willen overkomen. Dit kan leiden tot oppervlakkigheid en moreel falen. In dit artikel wordt eerst de wisselwerking tussen leider en groep besproken en het ontstaan van een filterbubbel. Vervolgens wordt uitgelegd hoe een hermeneutische ethiek kan bijdragen aan de oplossing. De opdracht is het verhogen van de hermeneutische competenties van zowel leiders als volgelingen. Hermeneutiek is existentieel en hoort bij het narratieve zelf. Hermeneutische competenties zijn noodzakelijk voor authentiek leiderschap. Hierbij gaat het niet alleen om een vast oriëntatiepunt (moreel kompas), verankerd in het zelfbewuste ik, maar ook om hermeneutische openheid. Dit artikel pleit voor een meer dynamische en dialogische benadering vanuit het narratieve zelf en de verantwoordelijkheid voor de ander. Tot slot wordt er gewezen op de huidige interesse voor leiderschapsspiritualiteit als een positieve hermeneutische verdieping.

Dit artikel gaat over de vraag of het diagnostisch proces kan worden gezien als een hermeneutische activiteit, gericht op het ontrafelen en duiden van het niet-begrepene. De momenteel meest gangbare ‘taal’ in de psychiatrie is die van de DSM. Via de problemen die er zijn met de DSM als diagnostisch hulpmiddel worden achterliggende vragen geadresseerd die stuk voor stuk te maken blijken te hebben met een dichotoom denkkader. Voorbeelden zijn de dichotomie tussen echte ziekten en levensproblemen, tussen objectieve en subjectieve verschijnselen, en tussen verklaren en begrijpen. We zullen aan de hand van concrete voorbeelden laten zien dat het onnodig is het hermeneutische gezichtspunt sterk af te zetten tegen de natuurwetenschappelijke benadering. Natuurwetenschappelijk verklaren en geesteswetenschappelijk begrijpen zijn in de klinische praktijk sterk met elkaar vervlochten. Ze veronderstellen elkaar. Na deze vaststelling leggen we een verbinding met de praktijk. Diagnostiek is niet alleen een kwestie van taal en vertaling, maar ook van samenwerking en co-constructie, zo luidt de conclusie.