Radix - Volume 50, Issue 2, 2024

In dit artikel worden de filosofische lotgevallen van het begrip ‘geloof’ geschetst. In Augustinus’ De utilitate credendi geldt het geloven van een getuigenis als kennis. Het dispuut omtrent de wonderverhalen bij de Jansenisten zet dit begrip van geloof onder druk, zoals het scepticisme van Montaigne en Hume duidelijk maakt. Dit scepticisme blijkt echter ook te leiden tot een tegenstelling tussen kennen en geloven die de fideïstische opvatting van geloof kenmerkt en die Kierkegaard huldigt.

De rol van geloof in de Nederlandse samenleving is veranderd. Deze ontwikkelingen zijn echter nog niet zichtbaar in juridische invullingen van de definitie van geloof, de organisatievrijheid van geloofsgemeenschappen en de rechtspersoon van het kerkgenootschap. Vanuit een politiek-theologische evaluatie is dit verwonderlijk, gezien deze invullingen een visie impliceren op de verhouding tussen religie en samenleving, op pluralisme en op de rol van het christelijk geloof in de Nederlandse cultuur.

Deze bijdrage brengt de godsdienstpsychologische studie van geloven voor het voetlicht. Na een korte terugblik op het ontstaan van het vakgebied en een bespreking van de posities van William James en Sigmund Freud worden twee belangrijke benaderingen binnen de (klinische) godsdienstpsychologie weergegeven, namelijk religie als betekenissysteem en religie als relatie. Deze benaderingen kunnen met elkaar verbonden worden in een hiërarchisch selfneeds- model. Tot besluit wordt een reflectie geboden op de waarde van een psychologische benadering van religie en zingeving tegen de achtergrond van methodologisch reductionisme.

Charles Taylor pleit voor een diepgaand gesprek tussen het seculiere humanisme, het christelijk geloof en anti-humanistische stemmen. Binnen het immanente kader dat al deze posities met elkaar delen moet gezocht worden naar openingen voor transcendentie. Die zijn nodig om het hoofd te kunnen bieden aan dilemma’s en uitdagingen waarvoor we wereldwijd gesteld zijn. Het meest urgent is de vraag hoe om te gaan met het probleem van (religieus en ideologisch geïnspireerde) haat en geweld.

De metafoor van (ecologisch) rentmeesterschap is zeer populair geweest in het christelijk Nederland van de afgelopen vijftig jaar. Zij moedigt aan tot het nemen van verantwoordelijkheid over natuurbeheer. De term is echter ook sterk bekritiseerd vanwege het mensgerichte karakter ervan. Dit artikel laat zien dat ecologisch rentmeesterschap geen universeel christelijk principe is, maar tijd- en cultuurgebonden is. Niettemin blijkt de metafoor zeer adaptief in discoursen. De vraag is echter of andersoortige metaforen de natuur geen betere dienst bewijzen.

Dit artikel richt zich op de vraag welke archeologische lagen in Israël (indirect) bewijs opleveren voor het verenigde koninkrijk onder Salomo en voor de vroegste geschiedenis van Israël, die van de uittocht uit Egypte en de verovering van Kanaän. De zoektocht naar deze geschiedenis wordt geplaagd door verschillende complicaties, niet in de laatste plaats door het feit dat onze kennis van deze periode nog steeds beperkt is.

Dit artikel bespreekt het voorstel van Pieter Gert van der Veen voor een mogelijk alternatieve archeologische chronologie voor de zuidelijke Levant in de Late Bronstijd en IJzertijd. Het schetst eerst de gangbare chronologie en enkele alternatieven en vervolgens hoe methodologische vernieuwing heeft geleid tot versterking en lichte aanpassing van de gangbare chronologie. Deze chronologie blijkt nog altijd de beste optie als kader voor onderzoek naar de regering van koning Salomo en Israëls intocht in Kanaän.