2004
Volume 1, Issue 1
  • E-ISSN: 2666-5050

Abstract

Abstract

Inspired by the Nazi rally grounds in Nurnberg, the National Socialist Movement of the Netherlands (NSB) purchased a plot of land near the village of Lunteren where they created an open-air theatre that could accommodate thousands of people. On one side of the terrain a long curved wall was constructed, which is known today as ‘Mussert’s wall’ after NSB-leader Anton Mussert who used it as a podium to deliver his speeches. Since the early 2000s, discussion arose about the site’s future. On the one hand, some local political parties and heritage organisations wanted to restore and preserve it. On the other hand, the (CIDI) tried to prevent this, fearing that Mussert’s wall would become a place of pilgrimage for right-wing extremists. In 2018, the national heritage agency of the Netherlands (RCE) decided to enlist the building as a national monument. This started a new discussion about how the site should be presented to visitors. This paper analyses the interplay between stakeholders involved in discussions about Mussert’s wall, including local communities, governments, heritage professionals, and other interest groups, as well as the strategies they considered for this site, ranging from demolition to preservation and adaptive reuse.

Loading

Article metrics loading...

/content/journals/10.5117/HMC2026.1.005.ZWEG
2026-03-01
2026-03-11
Loading full text...

Full text loading...

/deliver/fulltext/26665050/1/1/HMC2026.1.005.ZWEG.html?itemId=/content/journals/10.5117/HMC2026.1.005.ZWEG&mimeType=html&fmt=ahah

References

  1. Badiou, Alain. 2005. De ethiek. Essay over het besef van het Kwaad. Utrecht: Uitgeverij IJzer.
    [Google Scholar]
  2. Blom, J.2007. In de ban van goed en fout. Geschiedschrijving over de bezettingstijd in Nederland. Amsterdam: Uitgeverij Boom.
    [Google Scholar]
  3. During, Roel & Rosalievan Dam. 2021. “Veranderende kijk op de Muur van Mussert: Casus erfgoed en conflict.”Agora37(2): 9-11.
    [Google Scholar]
  4. Engelshoven, I. van. 2018. “Muur van Mussert wordt rijksmonument.” Accessed February28, 2025. https://rijksoverheid.sitearchief.nl/#archive
    [Google Scholar]
  5. Ginkel, Rob van. 2001. Rondom de stilte: herdenkingscultuur in Nederland. Amsterdam: Bert Bakker.
    [Google Scholar]
  6. Haan, Ido de. & PeterRomijn. 2009. “Nieuwe geschiedschrijving van de collaboratie.”Bijdragen en mededelingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden124(3): 323-328.
    [Google Scholar]
  7. Hartstra, Jelle. 2018. “De muur van Mussert: omgang met Nederlands dadererfgoed.”Historisch Tijdschrift Aanzet34(1): 41-48.
    [Google Scholar]
  8. Havenaar, R.1983. De NSB tussen nationalisme en ‘volkse’ solidariteit. The Hague: Staatuitgeverij.
    [Google Scholar]
  9. Haverhoek, C.2004a. “Muur van Mussert geen monument.”Ede Stad, November3, 2004.
    [Google Scholar]
  10. Haverhoek, C.2004b. “Muur Mussert ‘symboliek voor fascisme.”Ede Stad, September15, 2004.
    [Google Scholar]
  11. Heijden, Chris van der. 2001. Grijs verleden. Nederland en de Tweede Wereldoorlog. Amsterdam: Contact.
    [Google Scholar]
  12. Heijden, Chris van der. 2011. Dat nooit meer. De nasleep van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Amsterdam: Contact.
    [Google Scholar]
  13. Heijningen, René van. 2015. De muur van Mussert. Amsterdam: Boom.
    [Google Scholar]
  14. Jonker, A.2004. “Muur van Mussert geen monument.”De Gelderlander, October28, 2004.
    [Google Scholar]
  15. Judt, Tony. 2007. Postwar. A History of Europe Since 1945. London: Pimlico.
    [Google Scholar]
  16. Kijlstra, Jan. 2017a. “Muur van Mussert verwaarloosd: ‘Een vorm van barbarij’.” Accessed March5, 2025. https://www.gld.nl/nieuws/2128805/muur-van-mussert-verwaarloosd-een-vorm-van-barbarij
    [Google Scholar]
  17. Kijlstra, Jan. 2017b. “Muur van Mussert gaat hard achteruit.”Barneveldse krant, April19, 2017.
    [Google Scholar]
  18. Laarse, Rob van der. 2009. Kunst, kampen en landschappen. De blink vlek van het dadererfgoed. In De dynamiek van de herinnering. Nederland en de Tweede Wereldoorlog in een internationaal perspectief, edited by Frankvan Vree and Robvan der Laarse, 169-196. Amsterdam: Bert Bakker.
    [Google Scholar]
  19. Lengkeek, Vincent. 2017. “CIDI steunt ‘educatieve’ Muur van Mussert in Lunteren.”De Gelderlander, March9, 2017.
    [Google Scholar]
  20. Liempt, Ad van2017. “Dadererfgoed, ook de zwarte bladzijden s.v.p.” Accessed March5, 2025. https://www.tweedewereldoorlog.nl/onderzoekuitgelicht/fout-verleden/ook-zwarte-bladzijden-s-v-p/
    [Google Scholar]
  21. Linden, Rianne van der. 2017. “Brandbrief museumdirecteuren en historici: sloop muur van Mussert niet.” Accessed February28, 2025. https://eenvandaag.avrotros.nl/item/brandbrief-museumdirecteuren-en-historici-sloop-muur-van-mussert-niet/#:~:text=Meer%20dan%20vijfentwintig%20museumdirecteuren%2C%20historici,van%20Onderwijs%2C%20Cultuur%20en%20Wetenschap.
    [Google Scholar]
  22. Macdonald, Sharon. 2009. Difficult Heritage: Negotiating the Nazi Past in Nuremberg and Beyond. Abingdon: Routledge.
    [Google Scholar]
  23. Meyer, Jan. 1984. Mussert. Een politiek leven. Soesterberg: Aspekt.
    [Google Scholar]
  24. NOS. 2017. “Campingeigenaar wil muur van Mussert slopen.” Accessed February28, 2025. https://nos.nl/artikel/2201800-campingeigenaar-wil-muur-van-mussert-slopen
  25. NOS. 2023. “Muur van Mussert in Lunteren wordt opgeknapt.” Accessed June21, 2015https://nos.nl/artikel/2499841-muur-van-mussert-in-lunteren-wordt-opgeknapt
  26. Rooy, Piet de. 1999. “Een zoekende tijd 1913-1939.” In: Het land van kleine gebaren. Een politieke geschiedenis van Nederland 1780-1990, edited by RemiegAerts et al., 177-262. Nijmegen: SUN.
    [Google Scholar]
  27. Vree, Frank. 2009. “De dynamiek van de herinnering. Nederland in een internationale context.” In De dynamiek van de herinnering. Nederland en de Tweede Wereldoorlog in een internationaal perspectief, edited by Frankvan Vree and Robvan der Laarse, 17-40. Amsterdam: Bert Bakker.
    [Google Scholar]
  28. Smith, Laurajane. 2006. Uses of Heritage. New York & London: Routledge.
    [Google Scholar]
  29. Todorov, Tzvetan. 2003. Hope and Memory. Princeton: Princeton University Press.
    [Google Scholar]
  30. Vree, Frank. 2009. “De dynamiek van de herinnering. Nederland in een internationale context.” In De dynamiek van de herinnering. Nederland en de Tweede Wereldoorlog in een internationaal perspectief, edited by Frankvan Vree and Robvan der Laarse, 17-40. Amsterdam: Bert Bakker.
    [Google Scholar]
  31. Vree, Frank van & Robvan der Laarse. 2009. “Ter inleiding”. In De dynamiek van de herinnering. Nederland en de Tweede Wereldoorlog in een internationaal perspectief, edited by Frankvan Vree and Robvan der Laarse, 7-17. Amsterdam: Bert Bakker.
    [Google Scholar]
  32. Wageningen University & Research. 2018a. “De Muur van Mussert.” Accessed January14, 2025. https://www.wur.nl/nl/project/De-Muur-van-Mussert.htm
  33. Wageningen University & Research. 2018b. Toekomstideeën voor de Muur van Mussert Juryrapport en studentinzendingen. Wageningen University & Research, Wageningen.
    [Google Scholar]
  34. Weijland, Johan. 2015. “Ede gaat muur van Mussert niet redden.”Ede Stad, November14, 2015.
    [Google Scholar]
  35. Wijk, G. van. 2022. “Het blijft tobben met de Muur van Mussert.”Ede Stad, October22, 2022.
    [Google Scholar]
  36. Zelnhefer, Siegfried. 2002. Die Reichsparteitage der NSDAP in Nürnberg. Nürnberg: Nürnberger Presse.
    [Google Scholar]
  37. Zwagerman, Joost. 2011. Hitler in de polder & Vrij van God. Amsterdam: Uitgeverij de Arbeiderspers.
    [Google Scholar]
  38. Zwegers, Bart C.2022. Cultural Heritage in Transition. A Multi-Level Perspective on World Heritage in Germany and the United, 1970-2020. Cham: Springer.
    [Google Scholar]
/content/journals/10.5117/HMC2026.1.005.ZWEG
Loading
/content/journals/10.5117/HMC2026.1.005.ZWEG
Loading

Data & Media loading...

  • Article Type: Research Article
Keyword(s): Memory studies; Mussert; Nationaal Tehuis; National Socialist architecture; NSB
This is a required field
Please enter a valid email address
Approval was a Success
Invalid data
An Error Occurred
Approval was partially successful, following selected items could not be processed due to error