Middeleeuwse ijzer- en houtskoolproductie op de Veluwe | Amsterdam University Press Journals Online
2004
Volume 7, Issue 1
  • ISSN: 2468-2187
  • E-ISSN: 2468-2195

Abstract

Abstract

Between the seventh and twelfth century ad large-scale iron production took place in the Veluwe region (Central Netherlands) based on the extraction of iron-rich loam concretions in the regional ice-pushed ridges. This iron production required large amounts of charcoal which were produced by the large-scale burning of semi-natural and/or coppice woods. There is palaeobotanical evidence that the woodland vegetation of the Veluwe diminished by two-thirds in this medieval period, partly because of medieval woodland reclamations, partly because of charcoal-burning. A master thesis project revealed the existence of an extensive and largely untouched iron production landscape in the coppice wood of ‘t Asselt (Southeastern Veluwe). Based on ceramics from the eighth-twelfth century, historical-geographical relics as well as written evidence this early and high medieval landscape layer seems rather complete and untouched, which makes it a very promising site for further archaeological research on medieval iron production landscapes.

Loading

Article metrics loading...

/content/journals/10.5117/THG2022.1.001.SPEK
2022-03-01
2024-06-16
Loading full text...

Full text loading...

/deliver/fulltext/24682187/7/1/THG2022.1.001.SPEK.html?itemId=/content/journals/10.5117/THG2022.1.001.SPEK&mimeType=html&fmt=ahah

References

  1. Berkel, G. van & K.Samplonius (2018). Nederlandse plaatsnamen verklaard. Reeks Nederlandse Plaatsnamen 12. Amstelveen.
    [Google Scholar]
  2. Booij, A.H. (1986). ‘IJzeroer in Drenthe. Ontstaan, voorkomen, winning en gebruik’. Nieuwe Drentse Volksalmanak103, pp. 66-87.
    [Google Scholar]
  3. Burg, W.J. van der (1969). ‘The formation of rattlestones and the climatological factors, which limited their distribution in the Dutch Pleistocene, 1: The formation of rattlestones’. In: Palaeogeography, palaeoclimatology, palaeooecology6, pp. 105-124.
    [Google Scholar]
  4. Burg, W.J. van der (1970). ‘The formation of rattlestones and the climatological factors, which limited their distribution in the Dutch Pleistocene, 2: The climatological factors’. In: Palaeogeography, palaeoclimatology, palaeooecology7, pp. 297-308.
    [Google Scholar]
  5. Deforce, K., I.Boeren, S.Adriaenssens, J.Bastiaens, L.De Keersmaeker, K.Haneca, D.Tys & K.Vandekerkhove (2013). ‘Selective woodland exploitation for charcoal production. A detailed analysis of charcoal kiln remains (ca. 1300–1900 ad) from Zoersel (northern Belgium)’. Journal of Archaeological Science40 (91), pp. 681-689.
    [Google Scholar]
  6. Duijvenvoorde, R. van (2006). ‘Vroeghistorische ijzerproductie in Nederland’. Gea3, pp. 86-93.
    [Google Scholar]
  7. Engels, S., M.A.J.Bakker, S.J.P.Bohncke, C.Cherli, W.Z.Hoek, B.Jansen, T.Peters, H.Renssen, D.Sachse, J.M.van Aken, V.van den Bos, B.van Geel, R.van Oostrom, T.Winkels & M.Wolma (2016). ‘Lake Uddelermeer (The Netherlands) indicates changes in moisture source region prior to the 2.8-kyr event’. The Holocene26 (7), pp. 1075-1091.
    [Google Scholar]
  8. Engels, S., R.van Oostrom, C.Cherli, J.A.J.Dungait, B.Jansen, J.M.van Aken, B.van Geel & P.M.Visser (2018). ‘Natural and anthropogenic forcing of Holocene lake ecosystem development at Lake Uddelermeer (The Netherlands)’. Journal of Paleolimnology59, pp. 329-347.
    [Google Scholar]
  9. Gouw-Bouman, M.T.I.J., N.van Asch, S.Engels & W.Z.Hoek (2019). ‘Late Holocene ecological shifts and chironomid-inferred summer temperature changes reconstructed from Lake Uddelermeer, the Netherlands’. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology535, pp. 109366.
    [Google Scholar]
  10. Groenewoudt, B. (2005). ‘Sporen van houtskoolproductie en landschapsdynamiek in een verdwenen bos bij Anloo’. Nieuwe Drentse Volksalmanak122, pp. 152-162.
    [Google Scholar]
  11. Groenewoudt, B. (2006). ‘Sporen van oud groen. Bomen en bos in het historische cultuurlandschap van Zutphen-Looërenk’. In: O.Brinkkemper, J.Deeben, J.van Doesburg, D.PHallewas, E.Theunissen & A.D.Verlinde (red.). Vakken in vlakken. Archeologische kennis in lagen. Nederlandse Archeologische Rapporten 32, pp. 117-146.
    [Google Scholar]
  12. Groenewoudt, B. & M.van Nie (1995). ‘Assessing the scale and organisation of Germanic iron production in Heeten, The Netherlands’. Journal of European Archaeology3 (2), pp. 187-215.
    [Google Scholar]
  13. Groenewoudt, B. & Th.Spek (2016). ‘Woodland dynamics as a result of settlement relocation on Pleistocene sandy soils in the Netherlands (200 bc- ad 400)’. Rural Landscapes, Environment, History3 (1), pp. 1-17.
    [Google Scholar]
  14. Groothedde, M. (2013). ‘Charcoal and iron production at and around Zutphen (ad 850-1200)’. Medieval and Modern Matters4, pp. 61-88.
    [Google Scholar]
  15. Heek, J.A.H. van (1952). ‘De ijzerkuilen van Montferland’. Grondboor en Hamer2 (12), pp. 230-234.
    [Google Scholar]
  16. Heidinga, H.A. (1984). De Veluwe in de vroege middeleeuwen. Aspecten van de nederzettingsarcheologie van Kootwijk en zijn buren. Proefschrift, Universiteit van Amsterdam.
    [Google Scholar]
  17. Heidinga, H.A. (1987). Medieval settlement and economy north of the Lower Rhine. Archaeology and history of Kootwijk and the Veluwe. Assen.
    [Google Scholar]
  18. Heidinga, H.A. (1990). ‘From Kootwijk to Rhenen: in search in the elite in the Central Netherlands in the Early Middle Ages’. In: J.C.Besteman, J.M.Bos, & H.A.Heidinga (red.). Medieval Archaeology in the Netherlands. Assen/Maastricht, pp. 9-40.
    [Google Scholar]
  19. Horst, M. (2011). Van hout delen naar aandelen. Landschap, organisatie en beheer van de maalschap van het Gortelsche Bos op de Noordoost-Veluwe (1618-1907). Masterscriptie Landschapsgeschiedenis Rijksuniversiteit Groningen. Arnhem/Hattem.
    [Google Scholar]
  20. Hulshof, H.J. (1947). ‘De bereiding van houtskooI in de Achterhoek’. Landbouwkundig Tijdschrift. Maandblad van het Nederlands Genootschap voor Landbouwwetenschap59, pp. 261-263.
    [Google Scholar]
  21. Joosten, I. (2004). Technology of early historical iron production in The Netherlands. Geoarchaeological and Bioarchaeological Studies2. Proefschrift Vrije Universiteit Amsterdam.
    [Google Scholar]
  22. Joosten, I. & M.van Nie (1995). ‘Vroegmiddeleeuwse ijzerproductie op de Veluwe’. Madoc9 (3), pp. 203-211.
    [Google Scholar]
  23. Kleine Koerkamp, K.A. (2020). Een eeuwenoud bos genaamd Het Asselt. Hoe oude antropogene structuren in een Veluws boslandschap hebben geleid tot het ontrafelen van de landschaps-, gebruiks- en bezitsgeschiedenis van het bos Het Asselt (gemeente Rheden) over de periode vanaf de Vroege Middeleeuwen tot het heden. Masterscriptie Landschapsgeschiedenis Rijksuniversiteit Groningen.
    [Google Scholar]
  24. Koops, R. (2021). De Leuvenumse Woudtempel. Een boshistorisch onderzoek naar het gebruik en de ontginning van het Leuvenumse Bos van 1692 tot heden. Masterscriptie Landschapsgeschiedenis Rijksuniversiteit Groningen.
    [Google Scholar]
  25. Künzel, R.E., D.P.Blok & J.M.Verhoeff (1989). Lexicon van Nederlandse toponiemen tot 1200. Publikaties van het P.J. Meertens-Instituut voor Dialectologie, Volkskunde en Naamkunde 8. Amsterdam.
    [Google Scholar]
  26. Laban, C., H.Kars & A.Heidinga (1988). ‘IJzer uit eigen bodem’. Grondboor en Hamer42 (1), pp. 1-12.
    [Google Scholar]
  27. Loef, J.J. (2000). ‘Composition and genesis of rattlestones from Dutch soils as shown by Mössbauer spectroscopy and xrd’. Geologie en Mijnbouw79 (1), pp. 59-71.
    [Google Scholar]
  28. Martens van Sevenhoven, A.H. (1925). ‘Marken in Gelderland’. In: Geschiedkundige Atlas van Nederland. ’s-Gravenhage.
    [Google Scholar]
  29. Moerman, J.D. (1928). ‘IJzerkuilen op de Veluwe’. Tijdschrift Aardrijkskundig Genootschap, pp. 744-758.
    [Google Scholar]
  30. Moerman, J.D. (1957). ‘Oude smeedijzerindustrie i. IJzerkuilen en klapperstenen’. Bijdragen en Mededelingen Gelre56, pp. 3-32.
    [Google Scholar]
  31. Moerman, J.D. (1960). ‘Oude smeedijzerindustrie ii. De techniek’. Bijdragen en Mededelingen Gelre59, pp. 1-37.
    [Google Scholar]
  32. Moerman, J.D. (1968-69). ‘Oude smeedijzerindustrie iii. Beschrijving der overblijfselen’. Bijdragen en Mededelingen Gelre63, pp. 1-30.
    [Google Scholar]
  33. Moerman, J.D. (1970). ‘Oude smeedijzerindustrie iii. Beschrijving der overblijfselen (vervolg)’. Bijdragen en Mededelingen Gelre64, pp. 1-41.
    [Google Scholar]
  34. Nie, M. van (1995). ‘Three iron-producing areas in the Netherlands. Contrasts and similarities’. In: G.Magnusson (red.). The importance of Ironmaking. Technical Innovation and Social change. Papers presented at the Norberg Conference on May8-13, 1995, Volume 1, pp. 100-106.
    [Google Scholar]
  35. Paquay, V. (2002). ‘Landgoed Middachten. Een terreinexploitatie in het verleden’. In: T.Hoekstra (red.). Middachten. Huis en heerlijkheid. Utrecht, pp. 105-126.
    [Google Scholar]
  36. Smeenge, H. (2006). ‘Holten en strubben in het stroomgebied van de Drentse Aa’. De Levende Natuur107 (1), pp. 8-12.
    [Google Scholar]
  37. Spek,Th. & H.Smeenge (2021). ‘Celtic fields en marke- en malebossen. Enkele gedachten over hun landschapshistorische samenhang en een bijzondere prehistorische landschapstransitie’. Tijdschrift voor Historische Geografie6 (3), pp. 223-242.
    [Google Scholar]
  38. Thiele, A. (2010). ‘Smelting experiments in the early medieval fajszi-type bloomery and the metallurgy of iron bloom’. Mechanical Engineering54 (2), pp. 1-6.
    [Google Scholar]
  39. Velde, H.M. van der (2011). Wonen in een grensgebied. Een langetermijngeschiedenis van het Oost-Nederlandse cultuurlandschap (500 v. Chr.-1300 na Chr). Proefschrift Vrije Universiteit. Amsterdam.
    [Google Scholar]
  40. Zuyderwyk, J. & M.Parlevliet (2019). ‘De vroegmiddeleeuwse ijzerproductie op de Veluwe. Ingrediënten voor een nieuw verhaal’. Archeologie in Nederland3 (1), pp. 10-15.
    [Google Scholar]
http://instance.metastore.ingenta.com/content/journals/10.5117/THG2022.1.001.SPEK
Loading
/content/journals/10.5117/THG2022.1.001.SPEK
Loading

Data & Media loading...

This is a required field
Please enter a valid email address
Approval was a Success
Invalid data
An Error Occurred
Approval was partially successful, following selected items could not be processed due to error