Madoc - Volume 38, Issue 4, 2025

In 2013 kreeg het Breda’s Museum(heden Stedelijk Museum) onverwacht een onbekend fragment van een zestiende-eeuws schilderij aangeboden. Het bleek om het vooralsnog oudste stadsgezicht van de huidige Noordelijke Nederlanden te gaan. Christus en de Samaritaanse vrouw sieren het werk als hoofdfiguren tegen een landschap met een uiterst realistische weergave van het middeleeuwse Breda. Het plotseling opduiken van een onbekend kunstwerk na vijf eeuwen is tegelijkertijd spannend en raadselachtig. Het roept vanzelfsprekend de nodige vragen op. Welke verhalen en symboliek gaan er schuil achter dit unieke schilderij?

Het eerste wat je ziet als je naar een boek kijkt, is de boekband. Het eerste onderdeel van een boek dat wordt afgedankt, is ook meestal de boekband. Tot ver in de twintigste eeuw werden oude boekbanden weggegooid als een boek werd herbonden. Ondertussen weten we dat ook de oude band belangrijk is voor het boekhistorisch onderzoek, want banden vertellen ons niet alleen veel over bindpraktijken, maar ze bevatten ook informatie over het gebruik van boeken en over de samenstelling en opstelling van een bibliotheek. Aan de hand van twee vijftiende-eeuwse boekbanden uit de collectie van het Ruusbroecgenootschap wil ik de mogelijkheden van dat laatste illustreren: wat vertellen deze banden ons over de samenstelling en opstelling van de kruisherenbibliotheek in Namen?

Het personage Rüdiger von Bechelaren is een van de meest intrigerende personages uit de Duitse middeleeuwse letterkunde. Hij is vooral bekend door zijn rol in het Duitse Nibelungenlied. Daarin speelt hij een belangrijke rol omdat hij de beide delen (namelijk het verhaal van Siegfrieds dood en het verhaal van Kriemhilds wraak) met elkaar verbindt. Beide elementen hebben hoogstwaarschijnlijk eerder als afzonderlijke teksten in de mondelinge traditie, los van elkaar, bestaan. De Rüdiger-figuur verschijnt ook in latere Duitse teksten en, merkwaardigerwijs, ook in de Middelnederlandse De viere heren wenschen, maar zijn karakter wijkt sterk af van dat in het Nibelungenlied. Men heeft zich vaak afgevraagd hoe men deze verandering moet verklaren. In deze bijdrage wordt een mogelijk antwoord op deze vraag gegeven. Rȕdiger/Rudegeer is de literaire representatie van de laatste Visigotische koning van Spanje, Rodrigo. Deze heeft in diverse Oud-Spaanse teksten beide karaktertrekken.