Adellijke burgemeesters. De bezetting als mogelijkheid voor de adel om macht te herwinnen? | Amsterdam University Press Journals Online
2004
Volume 98, Issue 4
  • ISSN: 0025-9454
  • E-ISSN: 1876-2816

Abstract

Abstract

The revision of the constitution in 1848 ended the constitutional role of the nobility. Their national political power declined from the end of the 19th century in line with the modernisation theory. Data collected on all burgomasters for 1910, 1920, 1930, and 1940 confirm this trend at the local level: the percentage of municipalities with a noble burgomaster declined as well. Following Lammers’ sociological theory on occupation regimes, Dutch nobility could make use of the opportunities during the Nazi-German occupation to maintain or regain their power by taking up burgomasters’ positions. To avoid dismissal, the pre-war appointed burgomasters had to accept and implement measures imposed by the occupying forces. Our research shows that noble burgomasters were just as often dismissed as non-noble burgomasters. Also, noble burgomasters resigned as frequently as non-noble burgomasters in protest against the Nazi-German policies. Vacant burgomasters’ posts offered openings to obtain local power. Only eight of the about 550 newly appointed burgomasters during the occupation were a member of the nobility. Seven of them were a member of the National Socialist Movement (NSB) compared to about 337 newly appointed non-noble burgomasters. It looks like the German occupier failed in attracting the nobility to cooperate as burgomasters while the nobility wasn’t very keen in taking up these positions. Why weren’t there more noble burgomasters in power during the occupation years? Following Dronkers’ theory that during upheaval being of noble origin loses its significance, members of the nobility had to compete with pro-German NSB-members during the occupation years. Supporting Dronkers’ finding that the nobility used university education to regain power, the share of university graduates was twice as high among noble burgomasters in 1940.

Loading

Article metrics loading...

/content/journals/10.5117/MEM2023.4.002.FLAP
2023-11-01
2024-02-29
Loading full text...

Full text loading...

References

  1. Van den Berg, J.T.J (1983). De toegang tot het Binnenhof. Demaatschappelijke herkomst van Tweede Kamerleden tussen 1849 en 1970. Van Holkema en Warendorf, Weesp.
    [Google Scholar]
  2. Boot, J.J.G. (1967). Burgemeester in bezettingstijd. Semper, Apeldoorn.
    [Google Scholar]
  3. Bruin, K. & Schmidt, K. (1980). Zur Genealogie der Genealogie. Over het boekstaven van ‘ aanzienlijkheid’ in het Koninkrijk der Nederlanden. Sociologische Gids, 26, 274-292.
    [Google Scholar]
  4. Cox, D.R. (1972). Regression models and life tables. Journal of the Royal Statistical Society. Series B (Methodological) (34): 187–202.
    [Google Scholar]
  5. Derksen, W. & Van der Sande, M.L. (red.), (1984), De burgemeester, van magistraat tot modern bestuurder. Samson, Deventer.
    [Google Scholar]
  6. Derksen, W. (1984). De historie van de burgemeester, ongepubliceerd.
    [Google Scholar]
  7. De Valk, H. (2007). ‘Distance and attraction: Dutch aristocracy and the political right wing in the interwar period’, pp. 73-88 in K.Urbach, ed., European aristocracies and the radial right 1918-1939. (pp. 73-88). Oxford University Press, Oxford.
    [Google Scholar]
  8. Dronkers, J. (2000). Is de Nederlandse adel gedurende de twintigste eeuw maatschappelijk relevant gebleven?Amsterdams Sociologisch Tijdschrift, 27, 233-268.
    [Google Scholar]
  9. Erdtsieck, I. (2015). 1940 -1945, stad in oorlogstijd: Kampen onder het juk van NSB-burgemeester Sandberg. Erdtsieck, Kampen.
    [Google Scholar]
  10. Flap, H. & Tammes, P. (2008). De electorale steun voor de NSB in 1935 en 1939. Mens en Maatschappij83, 23-46.
    [Google Scholar]
  11. Heynens, L. (2015). De oorlogsgouverneur van Limburg. Aspect, Soesterberg.
    [Google Scholar]
  12. De Jong, L. (1975). Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, deel 6, 1969-1994, 14 delen. Staatsuitgeverij, Den Haag.
    [Google Scholar]
  13. Klijn, E. & Te Slaa, R. (2021). De NSB. Twee werelden die botsen, 1936-1940. Boom, Amsterdam.
    [Google Scholar]
  14. Kuiper, Y. (1993). Adel in Friesland 1780-1880. Wolters-Noordhoff, Groningen.
    [Google Scholar]
  15. Kuiper, Y. (2000). Adel in Nederland. In: Els Ketelaar-deVries Reilingh (ed.) Edel voor Adel. (pp. 77-96). ’s-Gravenhage, Nederlandse Adelsvereniging.
    [Google Scholar]
  16. Kuiper, Y. (2012). Aristocratische distinctie en aan de top blijven: dertig jaar onderzoek naar de Nederlandse adel in de lange eeuw. Virtus. Jaarboek voor adelgeschiedenis19, 63-82.
    [Google Scholar]
  17. Kuiper, Y. (2015). Memory, residence and profession. In: Y.Kuiper, N.Bijeveld and J.Dronkers (red.), Nobilities in the twentieth century. (pp.117-148). Leuven, Peeters.
    [Google Scholar]
  18. Lammers, C.J. (1974). Collaboreren op niveau. Een vergelijkende studie van bezettingsregimes gedurende de Tweede Wereldoorlog. Mens en Maatschappij69, 366-399.
    [Google Scholar]
  19. Lammers, C.J. (2005). Vreemde overheersing. Bezetten en bezetting in sociologisch perspectief. Bert Bakker, Amsterdam.
    [Google Scholar]
  20. Malinowski, S. (2003). Vom König zum Führer: sozialer Niedergang und politische Radikalisierung im deutschen Adel zwischen Kaiserreich und NS-Staat. Akademie Verlag, Berlijn.
    [Google Scholar]
  21. Moes, J. (2012). Onder aristocraten. Over hegemonie, welstand en aanzien van adel, patriciaat en andere notabelen in Nederland, 1848-1914. Verloren, Hilversum.
    [Google Scholar]
  22. Montijn, I. (2012). Hoog geboren. 250 jaar adellijk leven in Nederland. Atlas, Amsterdam.
    [Google Scholar]
  23. VanOsch (2007). Jonkheer D.J. De Geer. De teloorgang van een minister-president. Boom. Meppel.
    [Google Scholar]
  24. Pyttersen’s Nederlandsche almanak voor iedereen. (1942). Van de Garde, Zaltbommel.
    [Google Scholar]
  25. Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters (1942). Statistiek der bevolking van Joodschen bloede in Nederland samengesteld door de Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters aan de hand van de formulieren van aanmelding ingevolge verordening no. 6/1941 van de Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandsche gebied. Algemeene Landsdrukkerij, Den Haag.
    [Google Scholar]
  26. Romijn, P. (2003). Boosaardig bestuurOpenbare les. Vossius Pers, Amsterdam.
    [Google Scholar]
  27. Romijn, P. (2006). Burgemeesters in oorlogstijd. Besturen onder Duitse bezetting. Balans, Amsterdam.
    [Google Scholar]
  28. Schijf, H., Dronkers, J. & Van den Broeke-George, J. (2003). ‘De overdracht van eliteposities binnen adellijke en patricische families in de twintigste eeuw’. In: M.Fennema en H.Bert Schijf (red.) 2003. Nederlandse elites in de twintigste eeuw. Continuïteit en verandering (pp. 57-84). Amsterdam University Press, Amsterdam.
    [Google Scholar]
  29. Secker, W.P. (1991). Ministers in beeld. De sociale herkomst van de Nederlandse ministers (1849-1970). DSWO Press, Leiden.
    [Google Scholar]
  30. Tammes, P. (2001). Nederlandse burgemeesters en de vervolging van joden. In: H.Flap en M.Croes (red.), Wat toeval leek te zijn maar niet was. De organisatie van de Jodenvervolging in Nederland (pp. 69-94). Het Spinhuis, Amsterdam.
    [Google Scholar]
  31. Tammes, P. (2009). Het belang van Jodenregistratie voor de vernietiging van joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. TSEG-The Low Countries Journal of Social and Economic History6(2): 34-62.
    [Google Scholar]
  32. Ultee, W., Arts, W. & Flap, H. (2003). Sociologie. Vragen, uitspraken, bevindingen, 3e druk. Martinus Nijhoff, Groningen.
    [Google Scholar]
  33. Vogelzang, F. (2014). Blauw bloed in het lokale bestuur. Virtus. Jaarboek voor adelgeschiedenis21, 111-128.
    [Google Scholar]
  34. Website Burgemeesters – Ontrouw & Zuivering.
    [Google Scholar]
http://instance.metastore.ingenta.com/content/journals/10.5117/MEM2023.4.002.FLAP
Loading
/content/journals/10.5117/MEM2023.4.002.FLAP
Loading

Data & Media loading...

This is a required field
Please enter a valid email address
Approval was a Success
Invalid data
An Error Occurred
Approval was partially successful, following selected items could not be processed due to error