De esthetica van het boertige en het kluchtige | Amsterdam University Press Journals Online
2004
Volume 138, Issue 1
  • ISSN: 0040-7550
  • E-ISSN: 2212-0521

Abstract

Abstract

This article argues for a new approach to early modern Dutch humour. Where existing research on this topic usually focuses on either the social practice of laughter or specific comical genres like farce, this new approach puts the aesthetics of humour upfront. Looking at humour aesthetically means that one departs from the formal existence of comical texts, and asks how aspects like rhetoric, structure and style make a text humorous within a given context. When applying this approach to the early modern Dutch situation, the first conclusion is that what we today call humour is best captured by the terms “boertig” and “kluchtig”, which back then had a much broader and more neutral meaning than in contemporary Dutch. The second conclusion is that this humorous form – “het boertige en het kluchtige” – in and of itself generates certain (ideological) meanings, which is demonstrated by an analysis of the satirical text (1772) by Elisabeth Wolff.

Loading

Article metrics loading...

/content/journals/10.5117/TNTL2022.1.002.NIEU
2022-04-01
2024-02-27
Loading full text...

Full text loading...

References

  1. Altena2012 – P.Altena, Gerrit Paape (1752-1803). Levens en werken. Nijmegen: Vantilt, 2012.
    [Google Scholar]
  2. Altena2014 – P.Altena, ‘Satirische tijdschriften: inleiding’. In: Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman37 (2014) 2, p. 98-105.
    [Google Scholar]
  3. Attardo & Raskin1991 – S.Attardo & V.Raskin, ‘Script theory revis(it)ed: joke similarity and joke representation model’. In: HUMOR: International Journal of Humor Research4 (1991) 3-4, p. 293-348.
    [Google Scholar]
  4. Bakhtin1968 – M.Bakhtin, Rabelais and his world. Cambridge, Mass.: The M.I.T. Press, 1968.
    [Google Scholar]
  5. Billig2005 – M.Billig, Laughter and ridicule. Towards a social critique of humour. London: Sage Publications, 2005.
    [Google Scholar]
  6. Brandt1682 – G.Brandt, ‘Het leven van Joost van den Vondel’. In: J.V. Vondels poëzy of verscheide gedichten. Op een nieu by een vergadert […]. Franeker: Leonard Strik, 1682, p. 3-89.
    [Google Scholar]
  7. Bremmer & Roodenburg1997 – J.Bremmer & H.Roodenburg (eds.), A cultural history of humour. From antiquity to the present day. Cambridge: Polity, 1997.
    [Google Scholar]
  8. Buijnsters1979 – P.J.Buijnsters, Bibliografie der geschriften van en over Betje Wolff en Aagje Deken. Utrecht: hes, 1979.
    [Google Scholar]
  9. Buijnsters1983 – P.J.Buijnsters, ‘Satirische aspecten van Betje Wolff’s “De menuet en de dominees pruik”’. In: S. Bakker e.a. (red.), Op grond van de tekst. Opstellen aangeboden aan prof. dr. Karel Meeuwesse […]. Utrecht: hes, 1983, p. 13-24.
    [Google Scholar]
  10. Buijnsters1984 – P.J.Buijnsters, Wolff & Deken. Een biografie. Leiden: Nijhoff, 1984.
    [Google Scholar]
  11. Classen2010 – A.Classen (ed.), Laughter in the Middle Ages and early modern times. Epistemology of a fundamental human behavior, its meaning, and consequences. New York: De Gruyter, 2010.
    [Google Scholar]
  12. Coigneau1980 – D.Coigneau, Refreinen in het zotte bij de rederijkers. Gent: kantl, 1980-1983.
    [Google Scholar]
  13. Dekker1997 – R.Dekker, Lachen in de Gouden Eeuw. Een geschiedenis van de Nederlandse humor. Amsterdam: Wereldbibliotheek, 1997.
    [Google Scholar]
  14. Dekker & Roodenburg1984 – R.Dekker & H.Roodenburg, ‘Humor in de zeventiende eeuw. Opvoeding, huwelijk en seksualiteit in de moppen van Aernout van Overbeke (1632-1674)’. In: Tijdschrift voor sociale geschiedenis10 (1984) 3, p. 243-266.
    [Google Scholar]
  15. Derrin & Burrows2021 – D.Derrin & H.Burrows (eds.), The Palgrave handbook of humour, history, and methodology. New York: Springer, 2021.
    [Google Scholar]
  16. Ferket2021 – J.Ferket, Hekelen met humor. Maatschappijkritiek in het zeventiende-eeuwse komische toneel in de Nederlanden. Hilversum: Verloren, 2021.
    [Google Scholar]
  17. Fietz e.a.1996 – L.Fietz, J.Fichter & H.W.Ludwig (red.), Semiotik, Rhetorik und Soziologie des Lachens. Vergleichende Studien zum Funktionswandel des Lachens vom Mittelalter zur Gegenwart. Berlin/New York: Max Niemeyer Verlag, 1996.
    [Google Scholar]
  18. Focquenbroch1977Bloemlezing uit de gedichten en brieven van Willem Godschalck van Focquenbroch. Ed. C.J.Kuik. Zutphen: Thieme, 1977.
    [Google Scholar]
  19. Fokke Simonsz2010 – A.Fokke Simonsz, De moderne Helicon. Ed. L.Jensen & A.Moss. Nijmegen: Vantilt, 2010.
    [Google Scholar]
  20. Geerars1972 – C.M.Geerars, ‘Theorie van de satire’. In: Documentatieblad Werkgroep 18e eeuw15-16 (1972), p. 1-41.
    [Google Scholar]
  21. Gray e.a.2009 – J.Gray, J.Jones & E.Thompson (eds.), Satire TV. Politics and comedy in the post-network era. New York: nyu Press, 2009.
    [Google Scholar]
  22. Griffin1994 – D.Griffin, Satire. A critical reintroduction. Lexington, Ky: University Press of Kentucky, 1994.
    [Google Scholar]
  23. De Haas1997 – A.de Haas, ‘Frans-classicisme en het Nederlandse toneel, 1660-1730’. In: De achttiende eeuw29 (1997) 2, p. 127-140.
    [Google Scholar]
  24. Hanou2000 – A.J.Hanou, ‘Wolff in schaapsvel: de Onveranderlyke Santhorstsche Geloofsbelydenis 1772’. In: De achttiende eeuw32 (2000) 1-2, p. 37-51.
    [Google Scholar]
  25. Hanou2002 – A.J.Hanou, Nederlandse literatuur van de Verlichting (1670-1830). Nijmegen: Vantilt, 2002.
    [Google Scholar]
  26. Holm2017 – N.Holm, Humour as politics. The political aesthetics of contemporary comedy. Cham: Palgrave Macmillan, 2017.
    [Google Scholar]
  27. Jonckbloet1889 – W.J.A.Jonckbloet, Geschiedenis der Nederlandsche letterkunde. Deel 3: De zeventiende eeuw (1). Groningen: Wolters, 1889.
    [Google Scholar]
  28. Jongejan1933 – E.Jongejan, De humor-‘cultus’ der Romantiek in Nederland. Zutphen: Thieme, 1933.
    [Google Scholar]
  29. Knights & Morton2017 – M.Knights & A.Morton (eds.), The power of laughter and satire in early modern Britain. Political and religious culture, 1500-1820. Woodbridge: Boydell & Brewer, 2017.
    [Google Scholar]
  30. Kramer2009 – F.Kramer, Mooi vies, knap lelijk. Grotesk realisme in rederijkerskluchten. Hilversum: Verloren, 2009.
    [Google Scholar]
  31. De Kruif e.a.2006 – J.de Kruif, M.Meijer Drees & J.Salman (red.), Het lange leven van het pamflet. Boekhistorische, iconografische, literaire en politieke aspecten van pamfletten 1600-1900. Hilversum: Verloren, 2006.
    [Google Scholar]
  32. Kuipers2006 – G.Kuipers, ‘The sociology of humor’. In: V.Raskin (ed.), The primer of humor research. Berlin/New York: De Gruyter, 2006, p. 361-398.
    [Google Scholar]
  33. Kuipers2009 – G.Kuipers, ‘Humor styles and symbolic boundaries’. In: Journal of Literary Theory3 (2009) 2, p. 219-240.
    [Google Scholar]
  34. Kuipers2011 – G.Kuipers, ‘The politics of humour in the public sphere. Cartoons, power and modernity in the first transnational humour scandal’. In: European Journal of Cultural Studies14 (2011) 1, p. 63-80.
    [Google Scholar]
  35. Kuipers2015 – G.Kuipers, Good humor, bad taste. A sociology of the joke. Berlin/Boston: De Gruyter, 2015.
    [Google Scholar]
  36. Leuker1992 – M.T.Leuker, ‘De last van ‚t huys, de wil des mans …’. Frauenbilder und Ehekonzepte im niederländischen Lustspiel des 17. Jahrhunderts. Münster: Regensberg, 1992.
    [Google Scholar]
  37. Lodder1997 – F.J.Lodder, Lachen om list en lust. Studies over de Middelnederlandse komische versvertellingen.Ridderkerk: De Ridderhof, 1997.
    [Google Scholar]
  38. Luk2019 – K.Luk, ‘“Waerom hebje men swart emaeckt?” Humor en beeldvorming van de Duitser in de Klucht van de moffin (1642)’. In: Ex Tempore38 (2019) 1, p. 23-36.
    [Google Scholar]
  39. De Man1993 – J.de Man, ‘De etiquette van het schertsen. Opvattingen over de lach in Nederlandse etiquetteboeken en spectators uit de achttiende eeuw’. In: De achttiende eeuw25 (1993) 2, p. 93-136.
    [Google Scholar]
  40. Meijer Drees & Nieuwenhuis2010 – M.Meijer Drees & I.Nieuwenhuis, ‘De macht van satire. Grenzen stellen, grenzen testen’. In: Nederlandse Letterkunde15 (2010) 3, p. 193-220.
    [Google Scholar]
  41. Milner Davis2017 – J.Milner Davis, Farce. Londen: Routledge, 2017. Herz. ed. [oorspr. 1978].
    [Google Scholar]
  42. Morreall1987 – J.Morreall, The philosophy of laughter and humor. Albany, N.Y.: State University of New York Press, 1987.
    [Google Scholar]
  43. Nieuwenhuis2014 – I.Nieuwenhuis, Onder het mom van satire. Laster, spot en ironie in Nederland, 1780-1800. Hilversum: Verloren, 2014.
    [Google Scholar]
  44. Olland1791 – J.Olland, Dametas en Philis, herderspel. Amsterdam: Hendrik van Munster, 1791.
    [Google Scholar]
  45. Ornée1981 – W.A.Ornée, ‘Het kluchtspel in de Nederlanden, 1600-1760’. In: Scenarium5 (1981), p. 107-121.
    [Google Scholar]
  46. Van Overbeke1991 – A.van Overbeke, Anecdota sive historiae jocosae. Een zeventiende-eeuwse verzameling moppen en anekdotes. Ed. R.Dekker, H.Roodenburg & H.J.van Rees. Amsterdam: P.J. Meertens-Instituut, 1991.
    [Google Scholar]
  47. Van Overbeke1998 – A.van Overbeke, Buyten gaets. Twee burleske reisbrieven van Aernout van Overbeke. Ed. A.J.Gelderblom & M.Barend-Van Haeften. Hilversum: Verloren, 1998.
    [Google Scholar]
  48. Pleij1975-1976 – H.Pleij, ‘De sociale funktie van humor en trivialiteit op het rederijkerstoneel’. In: Spektator5 (1975-1976) 2, p. 108-127.
    [Google Scholar]
  49. Pleij1983 – H.Pleij, Het gilde van de Blauwe Schuit. Literatuur, volksfeest en burgermoraal in de late Middeleeuwen. Amsterdam: Meulenhoff, 1983.
    [Google Scholar]
  50. Quirk2015 – S.Quirk, Why stand-up matters. London: Bloomsbury, 2015.
    [Google Scholar]
  51. Raskin2006 – V.Raskin, The primer of humor research. Berlin/New York: De Gruyter, 2006.
    [Google Scholar]
  52. Röcke & Neumann1999 – W.Röcke & H.Neumann H (red.), Komische Gegenwelten. Lachen und Literatur in Mittelalter und früher Neuzeit. Paderborn: Schöningh, 1999.
    [Google Scholar]
  53. Roodenburg1999 – H.Roodenburg, ‘“Om aangenaam onder de mensen te verkeren”. Geestigheid en wellevendheid in zeventiende-eeuws Nederland’. In: J.Bremmer & H.Roodenburg (red.), Homo ridens. Humor van de oudheid tot heden. Amsterdam: Boom, 1999, p. 142-166.
    [Google Scholar]
  54. Schotel1871 – G.D.J.Schotel, Geschiedenis der rederijkers in Nederland. Rotterdam: Dunk, 1871.
    [Google Scholar]
  55. Van Stipriaan1996 – R.van Stipriaan, Leugens en vermaak. Boccaccio’s novellen in de kluchtcultuur van de Nederlandse Renaissance. Amsterdam: Amsterdam University Press, 1996.
    [Google Scholar]
  56. Velten2017 – H.R.Velten, Scurrilitas. Das Lachen, die Komik und der Körper in Literatur und Kultur des Spätmittelalters und der frühen Neuzeit. Tübingen: Narr Francke Attempto, 2017.
    [Google Scholar]
  57. Verberckmoes1998 – J.Verberckmoes, Schertsen, schimpen en schateren. Geschiedenis van het lachen in de Zuidelijke Nederlanden, zestiende en zeventiende eeuw. Nijmegen: sun, 1998.
    [Google Scholar]
  58. Verberckmoes2017 – J.Verberckmoes, ‘Dagelijkse humor in de beginjaren van de Nederlandse Opstand’. In: Volkskunde118 (2017) 1, p. 19-35.
    [Google Scholar]
  59. De Vries1997 – M.de Vries, ‘Iets over Weyermans humeur’. In: Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman20 (1997) 1, p. 13-16.
    [Google Scholar]
  60. Warner2007 – J.Warner, ‘Political culture jamming. The dissident humor of The Daily Show with Jon Stewart’. In: Popular Communication5 (2007) 1, p. 17-36.
    [Google Scholar]
  61. Te Winkel1924 – J.te Winkel, De ontwikkelingsgang der Nederlandsche letterkunde. Deel 5: Geschiedenis der Nederlandsche letterkunde van de Republiek der Vereenigde Nederlanden (3). Haarlem: Bohn, 1924.
    [Google Scholar]
  62. Van Wissing2003 – P.van Wissing, Stokebrand Janus 1787. Opkomst en ondergang van een achttiende-eeuws satirisch politiek-literair weekblad. Nijmegen: Vantilt, 2003.
    [Google Scholar]
  63. Wolff-Bekker1772 – E.Wolff-Bekker, De onveranderlyke Santhorstsche geloofsbelydenis. S.l.: S.n., [1772].
    [Google Scholar]
  64. Zijp2019 – D.Zijp, ‘The politics of humour and nostalgia in Dutch cabaret’. In: European Journal of Theatre and Performance1 (2019) 1, ongepagineerd.
    [Google Scholar]
http://instance.metastore.ingenta.com/content/journals/10.5117/TNTL2022.1.002.NIEU
Loading
This is a required field
Please enter a valid email address
Approval was a Success
Invalid data
An Error Occurred
Approval was partially successful, following selected items could not be processed due to error