2004
Volume 45, Issue 3
  • ISSN: 1567-7109
  • E-ISSN: 2468-1652

Samenvatting

Samenvatting

Poppenverhalen waren in de negentiende en twintigste eeuw een populair genre, dat werd ingezet om meisjes voor te bereiden op hun moederrol en het huishouden. Deze boeken richtten zich echter niet enkel tot de jonge lezeressen, maar voedden ook de moeders op. Steunend op inzichten uit de narratologie en empirisch lezersonderzoek stel ik in dit stuk dat (mee) lezende moeders zich in deze poppenverhalen met meerdere personages konden identificeren, namelijk het kind, de pop, de moederfiguur of de volwassen verteller, en zo werden aangezet tot reflectie op hun ouderrol. Hoewel die poppenverhalen burgerlijke normen met betrekking tot het moederschap propageren, bevatten ze ook subversieve en emanciperende elementen. Passages waarin de ongehoorzaamheid van het kind of de pop wordt beschreven, openden de mogelijkheid om idealen met betrekking tot moederschap in vraag te stellen. In sommige werken zetten vrouwelijke auteurs zich af tegen de dominantie van mannelijke pedagogen en vestigen ze de aandacht op de intelligentie van vrouwen en meisjes. Dergelijke verhalen kunnen vrouwen hebben geholpen om hun positie als morele en pedagogische expert in de huiselijke sfeer veilig te stellen. Tot slot slaat deze bijdrage de brug van deze historische poppenverhalen en hun werking naar hedendaagse voorleespraktijken en de mogelijke impact op iemands inschatting van de ouderrol. Net zoals de besproken poppenverhalen morele instructie vermengen met emotionele herkenbaarheid, kunnen hedendaagse prentenboeken ouders uitnodigen tot reflectie over wat het betekent om een ‘goede moeder’ te zijn, en (h)erkenning bieden van de moeilijkheden daarbij.

Loading

Article metrics loading...

/content/journals/10.5117/PED2025.3.002.PAUW
2025-12-01
2026-04-15

Metrics

Loading full text...

Full text loading...

/deliver/fulltext/15677109/45/3/PED2025.3.002.PAUW.html?itemId=/content/journals/10.5117/PED2025.3.002.PAUW&mimeType=html&fmt=ahah

References

  1. Andersen, T. R., & Hakemulder, F. (2024). “The poem has stayed with me”: Continued processing and impact from Shared Reading experiences of people living with cancer. Poetics, 102, 101847. https://doi.org/10.1016/j.poetic.2023.101847
    [Google Scholar]
  2. Baggerman, A. (2025). De storm die wij vooruitgang noemen. Tijd, tempoversnelling en de transformatie van Nederland in egodocumenten 1750-2000. Panchaud.
    [Google Scholar]
  3. Bakker, N., Noordman, J., Rietveld-van Wingerden, M. (2006). Vijf eeuwen opvoeden in Nederland. Idee en praktijk: 1500-2000. Van Gorcum.
    [Google Scholar]
  4. Baraitser, L. (2017). Enduring time. Bloomsbury.
    [Google Scholar]
  5. Bequoie, S. (2020, 24november). Peiling brengt voorleesgedrag van Vlamingen in kaart. Iedereenleest.be. https://www.iedereenleest.be/over-lezen/onderzoek/peiling-brengt-voorleesgedrag-van-vlamingen-kaart
    [Google Scholar]
  6. Bernstein, R. (2011). Racial innocence: Performing American childhood from slavery to civil rights. New York University Press.
    [Google Scholar]
  7. Bernstein, R. (2020). “You do it!”: Going-to-bed books and the scripts of children’s literature. PMLA, 135(5), 877-894. https://doi.org/10.1632/pmla.2020.135.5.877
    [Google Scholar]
  8. Boyer-Vidal, M-F. (2009). L’éducation des filles et la littérature de poupée au XIXe siècle. In Pasteur, P., Lemmonier-Delpy, M.-F., Gest, M. & Bodinier, B. (eds.). Genre & Éducation. Presses universitaires de Rouen et du Havre. https://doi.org/10.4000/books.purh.1749
    [Google Scholar]
  9. Buijnsters, P.J. & Buijnsters-Smets, L. (2001). Lust en leering. Geschiedenis van het Nederlandse kinderboek in de negentiende eeuw. Waanders. pp. 127-143.
    [Google Scholar]
  10. Curtis, S. A. (2022). Model girls and model dolls in nineteenth-century France. French Historical Studies, 45(1), 87–120. https://doi.org/10.1215/00161071-9434880
    [Google Scholar]
  11. d’ Aulnay, L. (1839). Mémoires d’une poupée. Amédée Bédelet. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6513571d
    [Google Scholar]
  12. Dekker, J.J.H. (2015). Vrouw en opvoeding sinds de late negentiende eeuw. Het bijzondere van de Nederlandse casus. Low Countries Historical Review, 130(2), 70-91.
    [Google Scholar]
  13. De kleine huismoeder, of de geschiedenis van Louise’s pop. (1829). Wed. A. Loosjes Pz.
    [Google Scholar]
  14. De kleine mama Pauline en hare pop Marie. (1854). G. Theod. Bom.
    [Google Scholar]
  15. De koningin der poppen. [1867]. G. Theod. Bom.
    [Google Scholar]
  16. Dietz, F. (2023). Girlhood as a transnational creation: An international perspective on Dutch girls’ books (1750–1800). In Appel, C., Christensen, N., Grenby, M.O. (eds.) Transnational books for children 1750-1900 (pp. 315-333). John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/clcc.15.14die
    [Google Scholar]
  17. Dietz, F., & Negrón, R. (2025). Kinderen in de achttiende eeuw: Dromen, beelden en sporen. De Achttiende Eeuw, 57(2025), 7–26. https://doi.org/10.5117/DAE2025.001.DIET
    [Google Scholar]
  18. Doorman, C. (1895). Vergeet-mij-nietje. Lotgevallen van een pop. P.H. Reyers.
    [Google Scholar]
  19. Emma’s Pop. Levensgeschiedenis eener pop. [187?]. H.A.M. Roelants.
    [Google Scholar]
  20. Felski, R. (2019). Identifying with characters. In Anderson, A., Felski, R., & Moi, T. (Eds.). Character: Three inquiries in literary studies (pp. 77-126). University of Chicago Press.
    [Google Scholar]
  21. Freeman, M. (2010). Zaza speelt doktertje. Clavis.
    [Google Scholar]
  22. Gedenkschriften eener pop. (1840). W. van Boekeren. https://www.dbnl.org/tekst/_ged006gede01_01/index.php
    [Google Scholar]
  23. Ghesquière, R. & Joosen, V. (2014). Van de kleine naar de grote wereld. Gezinsboeken en schoolverhalen. In Ghesquière, R., Joosen, V. & van Lierop-Debrauwer, H. (red.) Een land van waan en wijs. Geschiedenis van de Nederlandse jeugdliteratuur (pp. 311-343). AtlasContact.
    [Google Scholar]
  24. Gonzalez, E. (2011). “I sometimes think she is a spy on all my actions”: Dolls, girls, and disciplinary surveillance in the nineteenth-century doll tale. Children’s Literature, 39(1), 33–57. https://doi.org/10.1353/chl.2011.0010
    [Google Scholar]
  25. Greenstone, D. (2008). The sow in the house: The unfulfilled promises of feminism in Ian Falconer’s Olivia books. Children’s Literature Association Quarterly33(1), 26-40. https://dx.doi.org/10.1353/chq.2008.0004
    [Google Scholar]
  26. Hunt, P. (1991). Criticism, theory, & children’s literature. Blackwell.
    [Google Scholar]
  27. Joosen, V. (2018). Adulthood in children’s literature. Bloomsbury Academic.
    [Google Scholar]
  28. Knott, S. (2019). Mother: An unconventional history. Viking.
    [Google Scholar]
  29. KVB Boekwerk. (2024, 24oktober). Voorlezende moeders blijven vooroplopen. https://kvbboekwerk.nl/consumentenonderzoek/thematische-onderzoeken/voorlezende-moeders-blijven-vooroplopen
  30. Lastinger, V. C. (1993). Of dolls and girls in nineteenth-century France. Children’s Literature, 21(1), 20–42. https://doi.org/10.1353/chl.0.0411
    [Google Scholar]
  31. Lemonnier-Delpy, M.-F. (2009). Perspectives littéraires sur la question de l’éducation féminine. In Pasteur, P., Lemmonier-Delpy, M.-F., Gest, M. & Bodinier, B. (eds.) Genre & Éducation. Presses universitaires de Rouen et du Havre. https://doi.org/10.4000/books.purh.1714
    [Google Scholar]
  32. Mackey, M. (2016). One child reading. My auto-bibliography. University of Alberta Press.
    [Google Scholar]
  33. Martínez, M.-Á. (2018). Storyworld possible selves. De Gruyter.
    [Google Scholar]
  34. Noens, P. (2025). Pedagogische (onderwijs)krachten in psychologiserende tijden. Pedagogiek, 45(1), 98 – 106. https://doi.org/10.5117/PED2025.1.005.NOEN
    [Google Scholar]
  35. Pauwels, F. (2025). Welk boek ligt op moeders schoot? Moederschap, geletterdheid en kinderboeken. De Boekenwereld, 41(2), 24-29. https://doi.org/10.5117/dbw2025.2.006.pauw
    [Google Scholar]
  36. Pétillon, W. & Oostveen, M. (ill.). [1932]. Lily en haar pop. Van Holkema & Warendorf.
    [Google Scholar]
  37. Reid-Walsh, J. (2011). Girlhood. In Nel, P. & Paul, L. (eds.). Keywords for children’s literature (pp. 92-92). New York University Press.
    [Google Scholar]
  38. Remmerts de Vries, D. (2014). Soms laat ik je even achter. Querido.
    [Google Scholar]
  39. Shavit, Z. (1986). The poetics of children’s literature. Ga.
    [Google Scholar]
  40. van Berken, T. & Bodenheim, N. (ill.). [1897]. Rietje’s pop. Becht.
    [Google Scholar]
  41. Van Coillie, J. (2021). How delightful is a child at play? Play in children’s literature in Flanders during the nineteenth century. In Deszcz-Tryhubczak, J., & Kalla, I. B. (eds.). Children’s literature and intergenerational relationships: Encounters of the playful kind (pp. 29-44). Springer International Publishing.
    [Google Scholar]
  42. Van Molle, L. (2004). De nieuwe vrouwenbeweging in Vlaanderen, een andere lezing. Belgisch tijdschrift voor nieuwste geschiedenis, 34(3), 359-397.
    [Google Scholar]
  43. van Rennes, C. & Midderigh-Bokhorst, B. (ill.). [ca. 1912]. De kluchtige avonturen van pop Topsy. Van Rennes.
    [Google Scholar]
  44. Waller, A. (2019). Rereading childhood books. A poetics. Bloomsbury Academic.
    [Google Scholar]
/content/journals/10.5117/PED2025.3.002.PAUW
Loading
  • Soort artikel: Research Article
Keyword(s): kinderliteratuur; moederschap; opvoeding; poppenverhalen
Dit is een verplicht veld
Graag een geldig e-mailadres invoeren
Approval was a Success
Invalid data
An Error Occurred
Approval was partially successful, following selected items could not be processed due to error